Ścieżka przyrodnicza -Stróże

PRZYSTANEK I

Trasę ścieżki przyrodniczej rozpoczynamy obok Gimnazjum w Stróżach gdzie od kilku lat działa Szkolne Koło Ligi Ochrony Przyrody, którego głównym celem jest poznawanie przyrody i jej ochrona. Młodzież z szkolnego koła LOP bierze udział w różnych akcjach ekologicznych i programach, których zadaniem jest badanie okolicznego środowiska przyrodniczego.

Kierując się na ścieżkę idziemy w kierunku Grybowa skręcamy w lewo w kierunku Cegielni i następnie idziemy wzdłuż Słopnianki do skał piaskowych. Po obydwu stronach drogi znajdują się zabudowania gospodarskie, po prawej stronie płynie potok Słopnianka, którego brzegi są porośnięte wikliną, grabami, lipą, osiką i olszą. Koryto rzeki jest nieregularnie wyrzeźbione przez wodę. Podłoże jest tu typowe dla fliszu karpackiego a więc piaskowce, łupki zlepieńce, co będzie widoczne na urwiskach i wyrobiskach (gdzie okolicznie mieszkańcy pobierają piasek do celów budowlanych).

W pięknej scenerii piaskowego wzgórza rośnie las mieszany, w którym przeważają sosny i dęby. W krajobraz ten malowniczo wkomponowały się brzozy oraz wart szczególnej uwagi dąb szypułkowy ( Quercus robur), który będzie wstępował w lasach na całej ścieżce. Jest to gatunek cenny ze względu na fakt, iż jest on bardzo dobrym materiałem na meble, natomiast w lesie żyje w symbiozie z borowikiem szlachetnym. Podziwiając piękno piaskowych wzgórz przechodzimy drogą w górę i po lewej stronie drogi mijamy stary drewniany dom z bali drewnianych a następnie dochodzimy do skał piaskowych i następnego przystanku naszej wędrówki.

PRZYSTANEK II

Znajdujemy się obok skał z piaskowca, które porastają brzozy, graby, dąb i sosna. Godny uwagi jest sposób, w jaki drzewa przystosowały się do życia na skale. Jest tu bardzo bogate runo a wśród paproci i mchów możemy odnaleźć różne grzyby takie jak: borowik brunatny, borowik szlachetny, podgrzybek zajączek, koźlarz babka, koźlarz grabowy, gołąbek jadalny, gołąbek fioletowy, gołąbek zielonawy. Idąc dalej w głąb lasu spotykamy roślinę pod całkowitą ochroną gatunkową – Wawrzynek Wilczełyko (Daphne mezereum). Jest to mały krzew (do 1 m wysokości) o wąskich lancetowatych liściach skupionych w górnej części pędów. Jest to roślina dość nie typowa gdyż zanim rozwiną się liście w okresie luty-kwiecień, kwitnie w pięknych różowo–fioletowych barwach. Owocem jest czerwona jagoda (silnie trująca). W Polsce jest to rzadka roślina rozproszona głównie w lasach liściastych lub mieszanych.

Udając się dalej idziemy drogą w górę i po lewej stronie możemy podziwiać piękny mieszany las z runem bez jeżyny, a po prawej stronie drogi możemy zobaczyć łąkę leśną, w trawach której rosną różne zioła takie jak: firletka poszarpana, wilżyna ciernista, lebiodka pospolita, babka lancetowata, pięciornik gęsi, jaskier łąkowy. W dole łąki widać przysiółek „ Brzezie” oraz powyżej Pogórze Grybowskie oraz rozległą wieś Biała Niżna ułożoną wzdłuż rzeki Biała.

Kierując się drogą do góry mijamy po prawej stronie drogi piękny brzozowy zagajnik z trawiastym podszyciem a w nim spotkamy smacznego koźlarza pomarańczowo – żółtego żyjącego w symbiozie z brzozą brodawkową. Wchodzimy las mieszany gdzie dominuje jodła, sosna, dąb oraz brzozy. W runie możemy odnaleźć takie rośliny jak : borówka czarna (Vaccinium myrtillus) zwana czarną jagodą, która jest najsmaczniejszym leśnym owocem stosowanym również jako lekarstwo (w szczególności u dzieci) na zaburzenia trawienne. Wychodzimy z lasu i drogą wśród pól uprawnych schodzimy na teren wsi Gródek. Pola otacza las, pod którym z prawej strony zauważamy pas orlicy pospolitej oraz maliny właściwej (Rubus Idaeus) smacznego i zdrowego owocu z dużą zawartością witaminy C. Jednocześnie jest to roślina lecznicza, z liści której robi się herbaty na przeziębienie a z owoców syropy przeciwgorączkowe. Drogę kończącą drugą część ścieżki otaczają piękne lasy sosnowo-jodłowe

PRZYSTANEK III

Jesteśmy przy kapliczce (nad Hysiami) która znajduje się pod lasem u szczytu łąki. Obserwujemy piękne widoki na Siołkową i Pogórze Grybowskie. Wkoło malowniczej łąki widzimy las mieszany z przewagą jodły i sosny. Krzewy reprezentuje leszczyna (corylus avellana) która dość licznie tu występuje. Obok leszczyny występuję też wiciokrzew suchodrzew (lonicera xydosteum) oraz kruszyna ( Frangala alnus) natomiast w warstwie runa spotykamy mchy, paprocie i trawy oraz inne ciekawy rośliny jak barwinek, trzciniak leśny, niecierpek pospolity oraz bardzo licznie występująca opisana powyżej borówka czarna ze smacznymi jagodami. Piękne runo bez jeżyny obfituje w różnego rodzaju grzyby ze szlachetnym borowikiem i koźlarzem włącznie.

Idąc drogą wśród lasu dochodzimy do pól uprawnych wsi Gródek , które rozciągają się po prawej stronie drogi. Podziwiamy piękne widoki gór takich jak Góra Chełm (779 m.n.p.m.), Czerwona Górę z przekaźnikiem telewizyjnym, w kotlinie panorama Grybowa z charakterystyczną smukłą kopułą kościoła. Za wieńcem niższych wzgórz góruje Rosochata (750 m.n.p.m.)a na horyzoncie południowo-zachodnim widać potężny wał Jaworza (882 m.n.p.m.) Drogą w górę dochodzimy do Bielskiej Drogi i wchodzimy na odcinek betonowej niedawno ułożonej drogi , która stromo wznosi się do Gródka – Granice , gdzie znajduje się kilka gospodarstw wsi Gródek i kończy się trzecia część ścieżki.

PRZYSTANEK IV

Znajdujemy się obok zabudowań po lewej stronie drogi. Obok starego domu wybudowano ładny murowany dom co pokazuje, że piękno tego miejsca przeważyło nad trudami i uciążliwościami dotarcia do miasta. Teraz wielkim udogodnieniem dla mieszkańców tego przysiółka jest wspomniana betonowa droga , bo ułatwia przedostanie się ludzi do odległego Gródka, wsi Białej czy Grybowa. Szczególnej wagi nabiera ten fakt w okresie jesieni i zimy kiedy ogromne zaspy śniegu odcinają mieszkańców od świata.

Tuż obok drogi przy gospodarstwie znajdujemy typowe rośliny łąkowe, można spotkać tu roślinę chronioną dziewięćsił bezłodygowy (Carlina acaulis) naparstnicę zwyczajną (Digitalis grandiflora), przy drogach złoci się nawłoć pospolita (Silidago virga), nostrzyk żółty (Meliotus officinalis) i dziurawiec zwyczajny (Hypericum perforatum) – warto wiedzieć ze jest to roślina lecznicza – stosowany jest w schorzeniach dróg oddechowych, przewodu pokarmowego, dróg żółciowych.

Na tym przystanku szczególną uwagę chcemy zwrócić na pojedynczy okaz brzozy czarnej (Wetula obscura). Jest to gatunek spokrewniony z brzozą brodawkowatą, ma czarną korę na pniu głęboko spękaną. Występuje ona w Polsce na Podkarpaciu i w Tatrach powyżej 1100 m.n.p.m. a liczniej można ją spotkać w Czechach i na Słowacji. Udajemy się dalej drogą w górę na następny przystanek.

PRZYSTANEK V

Jesteśmy w punkcie widokowym pod Zieloną Górą. Za nami znajduje się las mieszany a na jego obrzeżach rośnie opisana wcześniej malina właściwa ( Rubus idaeus), bez czarny (Sambucus nigra). Owoce obydwu krzewów są doskonałe na przetwory a kwiaty bzu mają właściwości lecznicze stosuje się je w stanach zapalnych dróg moczowych. Znajdują się tu również różnego rodzaju inne rośliny lecznicze takie jak wrotycz pospolity (Tanacetum vulgare), żywokost lekarski (Symphytum officinale) lebiodka pospolita (Organum vulgare) nostrzyk żółty (melilotus farfara), który szczególnie ceniła medycyna ludowa stosując wysuszone liście jako okłady w stanach zapalnych ponieważ ma działanie ściągające i przeciwzapalne. Po przeciwnej stronie drogi rozciąga się ukwiecona łąka górska a w dali przepiękne widoki na Pogórze Grybowskie i część Pogórza Ciężkowicko Rożnowskiego.

PRZYSTANEK VI

Podziwiając z góry piękny krajobraz wracamy tą sama drogą ok. 200 m. i skręcamy w prawo - droga na „Cisowy Las”. Nasza ścieżka prowadzi nas w dół wśród leśnych łąk , częściowo tylko koszonych ze względu na panujące tu trudne warunki użytkowania . Mijamy po drodze pas dzikiej róży (Rosa canina), której owoce zawierają bardzo dużo witaminy C oraz karotenu i ma zastosowanie w wielu mieszankach ziołowych jako cenny lek przy chorobach wrzodowych żołądka, jelit i dróg żółciowych a także przeziębieniach i grypach. Ścieżka prowadzi nas do cisowego lasu. Po obydwu stronach drogi znajdujemy cisy wśród jodły, dębu , buka i leszczyny. Cis pospolity (Taxus baccata) jest to dwupienny krzew lub drzewo iglaste, nie kłujące zimotrwałe. Jego nasiona są otoczone czerwoną osnówką. A jej pień przeważnie rozgałęzia się przy samej ziemi. Roślina ta doskonale znosi zacienienie, rośnie ona bardzo powoli i w naturze jest pod całkowitą ochroną. W Polsce opisanych jest 30 stanowisk cisów jako rezerwaty , a w naszym województwie jest jeden taki rezerwat – Mogilno. Cisy w miejscu naszego przystanku są różnej wielkości od wiekowych rosnących na obrzeżach lasu do mniejszych rosnących w jego głębi. Rośliny te przetrwały w tak dużej ilości dzięki świadomości ekologicznej okolicznych mieszkańców i właścicieli tutejszych lasów ponieważ w większości występują na terenach prywatnych. Okoliczni mieszkańcy twierdzą, że cisy były tam od zawsze tak więc są one częścią historii tego lasu i ważne jest aby stanowiły one historie kolejnych pokoleń. Zmęczeni dość długa drogą do „Cisowego Lasu” kierujemy się w stronę następnego przystanku aby odpocząć , posilić się i nabrać sił na kontynuację wycieczki.

PRZYSTANEK VII

Drogą wzdłuż brzegu Wielkiego Lasu idziemy w kierunku wiaty i dochodzimy do zielonego szlaku, który prowadzi przez Maślaną Górę, Jelenia Górę do Szymbarku. Atrakcją tego szlaku jest jezioro Morskie Oko, które powstało na olbrzymim osuwisku – największym w Beskidach. Powstało ono w 1913 r. a powodem jego powstania w Beskidach była budowa geologiczna tzw. flisz karpacki, czyli ułożone warstwami piaskowce, łupki i iłołupki. Warstwy te zostały sfałdowane, potrzaskane i ponachylane w różnych kierunkach. W mokrych latach woda wsiąka w te warstwy i powoduje , że masy ziemi i skał przesuwają się po nawodnionych warstwach łupków. Stąd osuwiska w Beskidach są zjawiskiem dość częstym.

Jesteśmy przy wiacie, przed nami wieś Wyskitna nad nią widać pogórze Grybowskie z rozciągniętym Grybowem i Białą Niżną. Za nami las przez który prowadzi wspomniany zielony szlak do Szymbarku. Po odpoczynku wyruszamy w dalszą drogę w kierunku Wyskitnej. Idziemy polną drogą wśród pól uprawnych. Po prawej stronie widzimy rozległą panoramę przysiółka Bugaj a za nim Szalowej. Przy drodze występują liczne zioła , wśród nich przepiękne kobierce macierzanki wonnej, piaskowej (Thymus serphyllum) – działa przeciwbakteryjnie, pomaga w leczeniu paradontozy a także jako środek wykrztuśny oraz jako przyprawa. Podziwiając piękno wyskidziańskiej przyrody i krajobrazu dochodzimy do drogi asfaltowej i skręcamy na prawo w kierunku Polnej. Po lewej stronie drogi widzimy las mieszany a po prawej zagajnik brzozowy i boisko prowizorycznie urządzone na dawnym składzie drewna.

PRZYSTANEK VIII

Jesteśmy w kompleksie leśnym Nadleśnictwa Gorlice – jest to las mieszany z sosną, jodłą, dębem, grabem, jesionem, brzozą o ładnym widnym podszyciu bogatym w różnorodne grzyby. Przydrożne rowy pięknie ukwieca fioletowo- niebieski przetacznik leśny (Veronica officinalis) a las porasta barwinek pospolity (Vinca minor) o pędach osiągających do 50 cm, długości. Jego liliowo-niebieskie kwiaty tworzą w kwietniu i maju przepiękne kobierce w miejscach półcienistych i cienistych.

Wychodzimy z lasu drogą w kierunku Polnej a na otaczającej drogę łąkach znajdujemy rośliny będące pod ochroną takie jak Ziemowit jesienny (Colchicum autumnale) – jest to roślina silnie trująca zawierająca kolchicynę tzw. Roślinny arszenik stosowany jest w mieszankach ziołowych zgodnie z zaleceniem lekarza. Wśród krzewów zasługuje na uwagę Głóg dwuszyjkowy (Crataegus oxyacantha ) w zielarstwie wykorzystuje się jego kwiaty i owoce do tworzenia leków pomagających w chorobach krążenia, wzmacnia on czynności serca, zwiększa elastyczność naczyń krwionośnych a także pomaga przy podwyższonym ciśnieniu. Schodząc w dół drogi po lewej stronie mamy Stróże – Berdechów a po prawej Polną. Zatrzymujemy się przy następnym przystanku.

PRZYSTANEK IX

Następnym przystankiem jest Kościół Polnej do którego dochodzimy drogą od Wyskitnej a po drodze mijamy zubożały park dworski. Polna jest to wieś leżąca na Pogórzu Rożnowsko – Ciężkowickim i rozciąga się wzdłuż trasy Grybów – Gorlice – Szalowa. Została założona na początku XIV w. Najcenniejszym zabytkiem jest kościół zbudowany w 1550r. z renesansową polichromią z drugiej połowy XVI w. przedstawiającą sceny Męki Pańskiej. W Głównym ołtarzu znajduje się renesansowy obraz Najświętszej Panny Marii z XVI wieku.

Zmęczeni dość długą czterogodzinną drogą idziemy do ostatniego przystanku. Droga prowadzi nas w kierunku Stróż wśród zabudowań wsi Polna a z prawej strony biegnie potok Polnianka. Dochodzimy do przysiółka Stróż – Berdechów i skręcamy w prawo przez tory kolejowe wzdłuż potoku dochodzimy do Parku podworskiego Zarębów gdzie w cieniu starych lip ścieżką docieramy do gospodarstwa Pasiecznego „Sądecki Bartnik”

PRZYSTANEK X

Muzeum Pszczelarstwa. Obok bogactwa eksponatów w zakresie pszczelarstwa gromadzii ono także zbiory dokumentujące życie codzienne sądeckiej wsi. Muzeum posiada kolekcję ponad 100 uli. Są tu ule kłodowe, figuralne, ramkowe oraz słomiane kószki. Zbiory te wzbogaca zestaw narzędzi pszczelarskich: podkurzaczy, miodarek, rojołapek, pras do otrzymywania węzy, przedmiotów służących do hodowli matek i innych. Wiele eksponatów to prawdziwe rarytasy np.: kłoda na pięć rodzin pszczelich pochodząca z przełomu XVIII – XIX wieku, zwana Królem, czy cieplarka do hodowli matek pochodząca z XIX wieku. Ciekawie też wygląda zawartość biblioteczki pszczelarskiej.

Gospodarstwo Pasieczne “Sądecki Bartnik” prowadzi własną liczącą ponad 1000 rodzin pszczelich pasiekę. Podstawową działalność firmy stanowi pozyskiwanie, konfekcjonowanie i sprzedaż produktów pszczelich: miodów odmianowych, pyłku, pierzgi, mleczka, propolisu i wosku. Specjalizuje się również w hodowli cieszących się uznaniem fachowców matek pszczelich. “Sądecki Bartnik” swoją działalność rozwija wszechstronnie. Od kilku lat wydaje książki i produkuje filmy o tematyce pszczelarskiej. Muzeum przygotowało dla zwiedzających wiele atrakcji.

W części muzealnej znajdują się : plenerowa ekspozycja uli, Chaty Wystawowe prezentujące eksponaty pszczelarskie i oryginalna Kuźnia. W części rekreacyjnej urządzono Zwierzyniec oraz plac zabaw dla dzieci nazywany “Pszczelą Wioską”. Ozdobą muzeum jest kilkunastometrowa Karpacka Barć Milenijna – pomnik poświęcony pszczole. Budynki muzealne zostały wkomponowane w typowy dla Sądecczyzny krajobraz, który o każdej porze roku urzeka swym pięknem. Podworski park Zarembów, staw, strumień, pola i pełne pszczół sady są ozdobą muzeum w Stróżach. Muzeum z myślą o swoich gościach organizuje rokrocznie w pierwszą niedzielę lipca Biesiadę u Bartnika. Jest to impreza, podczas której wygłaszane są prelekcje i odbywają się dyskusje na tematy pszczelarskie. Ważnym punktem programu jest połączony z degustacją pokaz miodobrania. Festyn uatrakcyjniają kapele i zespoły ludowe oraz serwowane potrawy regionalne.